
Scheuren in Muren
Hoe herkent u scheuren die wijzen op funderingsproblemen? Een praktische gids voor woningeigenaren en kopers.
Bijgewerkt op
Scheuren in muren hebben uiteenlopende oorzaken, zoals zettingsschade, krimp en zwel, verhinderde vervormingen en bakscheuren in de steen. Aan het soort scheur, zoals een horizontale of verticale scheur in een binnenmuur, is volgens het Instituut Mijnbouwschade Groningen niet altijd af te leiden wat de oorzaak is geweest. Zettingsschade, waarbij een deel van het gebouw meer zakt dan een ander deel, laat zich vaak zien als scheuren in muren boven de grond.
Gratis risico-indicatie voor uw adresHorizontale of verticale scheur in een binnenmuur: wat de richting zegt
Wat een horizontale of verticale scheur in een binnenmuur betekent, is niet zonder meer te zeggen: volgens het Instituut Mijnbouwschade Groningen is aan het soort scheur in een muur niet altijd af te leiden wat de oorzaak is geweest. Volgens Deltares verschilt het scheurpatroon met de manier waarop het gebouw vervormt: opbuiging of neerbuiging.
De bovenbouw, het deel van het gebouw boven de fundering, moet vervormingen kunnen opnemen en vervormt daardoor zelf ook. Zo ontstaan scheefstanden en spanningen in het materiaal. Worden die spanningen groter dan de sterkte van het bouwmateriaal, dan scheurt het materiaal.
Zettingsscheuren: scheuren door zettingsschade
Zettingsschade ontstaat door een verandering in de ondiepe bodem, waardoor een deel van een gebouw meer zakt dan een ander deel. Typisch is dat de fundering is aangetast.
Zettingsschade valt vaak op door scheuren in muren boven de grond. Bij nader onderzoek kan dan ook schade aan de fundering worden vastgesteld, en de manier waarop de bovengrondse scheuren eruitzien maakt een schade herkenbaar als zettingsschade.
Volgens het Instituut Mijnbouwschade Groningen zijn de meeste schades geen zettingsschades. In een huis zijn niet zelden op diverse plekken schades aanwezig, zoals scheuren in muren.
Krimp en zwel: scheuren die met de seizoenen open en dicht gaan
Constructiedelen kunnen uitzetten of krimpen door luchtvochtigheid of temperatuur. Bij steenachtige materialen waar krimp wordt verhinderd, leidt dat soms tot scheuren.
Bij alleen bodemdaling neemt de schade continu toe met de daling. Bij krimp en zwel ontstaan scheuren die met de seizoenen openen en weer deels sluiten.
Hoge zomertemperaturen en extreme droogte zorgden volgens Deltares voor extra vochtverlies in de klei en een diepere grondwaterstand. Op verschillende plaatsen ontstaan dan scheuren in gebouwen, die in de natte periode vaak weer worden dichtgedrukt.
Haarscheurtjes in stucwerk en bakscheuren in de steen
Craquelé in tegelwerk of stucwerk ontstaat door veroudering of uitdroging. Het toont zich als fijn vertakte haarscheurtjes in het oppervlak.
Een bakscheur ontstaat na het bakken van de steen, omdat de buitenzijde sneller afkoelt dan de kern. De scheur zit alleen aan de oppervlakte van de steen en loopt niet door tot de achterzijde.
Oorzaken van scheurvorming: belastingen, vervormingen en zettingen in de ondergrond
Een onderzoek van de TU Delft noemt drie hoofdoorzaken voor scheurvorming: belastingen, opgelegde of verhinderde vervormingen en ongelijkmatige zettingen in de ondergrond.
Verhinderde vervormingen zijn volgens de TU Delft een veelvoorkomende oorzaak van doorgaans kleine schades in gebouwen.
Waarom eerst de oorzaak wordt onderzocht
Scheuren kunnen volgens RVO duiden op funderingsschade, maar scheurvorming kan ook andere oorzaken hebben dan funderingsproblemen. Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft scheurvorming vaak een constructieve oorzaak en kan ze ook het gevolg zijn van bouw- of materiaaltechnische problemen.
De eerste stap is altijd onderzoeken wat de schade heeft veroorzaakt. Alleen met die informatie kan een passende maatregel worden gekozen.
Bestaande scheuren kunnen worden gerepareerd. Gaat de vervorming daarna verder, dan worden de scheuren weer zichtbaar.
Scheuren en twijfel over de fundering?
Een scheur zegt op zichzelf weinig over de fundering. De gratis adrescheck laat voor uw postcode en huisnummer zien welke risicofactoren uit openbare gegevens bij uw adres spelen, zoals bodem, grondwater en bouwjaar. Het blijft een indicatie: de oorzaak van een scheur stelt alleen onderzoek ter plaatse vast.
Gratis risico-indicatie voor uw adresNiet elke scheur is een probleem
Scheuren in woningen zijn alledaags en in de meeste gevallen onschuldig. Bouwmaterialen werken met de seizoenen mee: ze zetten uit bij warmte en krimpen bij kou. Nieuwe woningen zetten ook na oplevering nog enige tijd. Al deze processen kunnen kleine scheurtjes veroorzaken die geen enkel structureel risico vormen.
Het wordt zorgwekkend wanneer scheuren een bepaald patroon vertonen, wanneer ze actief groter worden, of wanneer ze samengaan met andere signalen zoals klemmen deuren, hellende vloeren of een scheve gevel.
Scheurtypen en hun betekenis
Dit patroon is het meest kenmerkend voor differentiaalzetting: een deel van het pand zakt sneller dan de rest. De scheur loopt van de hoek van een raam of deur in een 45-graads hoek naar de dichtstbijzijnde muurrand.
Een verticale scheur midden in een gevel kan duiden op het uit elkaar drijven van twee panden die structureel aan elkaar zijn verbonden, of op middenzakking van een lang pand.
Horizontale scheuren in de voeg, met name hoog in de gevel of bij vloerniveaus, kunnen wijzen op horizontale krachten door gronddruk of zettingsverschillen.
Fijne haarscheurtjes in de pleisterlaag of schilderwerk zijn bijna altijd het gevolg van normale materiaalspanning en hebben geen constructieve betekenis.
Actieve versus inactieve scheuren
Het onderscheid tussen actieve en inactieve scheuren is bepalend voor de urgentie van actie. Een inactieve scheur is al jaren ongewijzigd en wijst op een eenmalige beweging in het verleden. Een actieve scheur wordt breder of langer en wijst op een voortgaand proces.
De eenvoudigste manier om dit te controleren is gipsregistratie: breng een streepje gips of een kartonnen reepje aan over de scheur en markeer de uiteinden met een potlood. Controleer na vier tot acht weken of de positie is veranderd. Als dat zo is, schakel dan een bouwkundig inspecteur of constructeur in.
Eerste stap: check het risicoprofiel van uw adres
Als u scheuren ziet die u zorgen baren, is een FunderingsCheck een snelle en gratis eerste stap. Wij analyseren uw adres op de vijf risicofactoren voor funderingsproblemen. Als het risicoprofiel hoog is, adviseren wij u een bouwkundige inspectie of geotechnisch onderzoek te laten uitvoeren.
Veelgestelde vragen
Vragen over scheuren en funderingen
Bronnen
- RVO: Wat is funderingsproblematiek?
- Instituut Mijnbouwschade Groningen: Schade beoordelen
- Deltares: Nationale aanpak funderingsproblematiek. Aard, omvang en technische maatregelen
- Instituut Mijnbouwschade Groningen: Zettingsschade
- TU Delft (gepubliceerd door Instituut Mijnbouwschade Groningen): Onderzoek naar de oorzaken van bouwkundige schade in Groningen
- Commissie Mijnbouwschade: Overzicht verschillende oorzaken van schade aan gebouwen
- Deltares: Krimp-zwel een groeiend probleem
- Instituut Mijnbouwschade Groningen: Schade die niet door mijnbouw kan komen
- Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: Baksteenmetselwerk: scheuren en herstel

Vraag uw funderingsrapport aan
Eén formulier, 2 minuten. Geen account, geen verplichting.